Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực luôn được Đảng, Nhà nước xác định là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách và lâu dài. Nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong giai đoạn mới, ngày 30/9/2026, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg về Bộ Chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Văn bản này thay thế Quyết định số 166/QĐ-TTCP ngày 13/3/2026 của Thanh tra Chính phủ, tạo nên một hành lang pháp lý thống nhất và đồng bộ trên phạm vi toàn quốc. 

Chuyển biến đột phá từ tư duy đến phạm vi áp dụng

So với khung pháp lý trước đây tại Quyết định 166/QĐ-TTCP, Quyết định 47/2026/QĐ-TTg mang lại nhiều điểm đột phá mang tính chiến lược. Trước hết là sự thay đổi về cấp ban hành và thẩm quyền pháp lý. Quyết định mới do Thủ tướng Chính phủ trực tiếp ký ban hành dưới dạng văn bản quy phạm hành chính Nhà nước, thay vì văn bản hướng dẫn nghiệp vụ hằng năm của cơ quan thanh tra chuyên ngành. Điểm khác biệt căn bản tiếp theo nằm ở phạm vi và đối tượng áp dụng. Nếu như Quyết định 166/QĐ-TTCP chỉ giới hạn đánh giá đối với UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thì Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg đã mở rộng điều chỉnh sang cả các Bộ, cơ quan ngang Bộ. Sự mở rộng này bảo đảm tính đồng bộ, công bằng và liên thông trong việc đo lường hiệu quả quản trị công từ cấp Trung ương đến cấp cơ sở. 

Bên cạnh đó, Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg đã nâng tầm nội dung đánh giá khi tích hợp toàn diện ba cấu phần: phòng, chống tham nhũng, phòng, chống lãng phí và phòng, chống tiêu cực. Cấu trúc đánh giá cũng được cải tiến vượt bậc theo cơ chế "Điểm tính + Điểm cộng - Điểm trừ", thay cho thang điểm 100 cố định trước đây. Việc bổ sung nhóm Điểm cộng chính là động lực lớn động viên các cơ quan, địa phương chủ động, sáng tạo trong việc thu hồi tài sản vượt chỉ tiêu, kịp thời ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản hoặc phát hiện vi phạm qua công tác điều tra chuyên ngành. Đồng thời, các quy trình đánh giá đã gắn liền với mục tiêu chuyển đổi số khi tích hợp Chỉ số Cải cách hành chính (PAR Index) và Chỉ số Chuyển đổi số (DTI), quy định thời gian chốt số liệu cố định từ ngày 15/12 năm trước đến ngày 14/12 năm nay đánh giá và thực hiện báo cáo hoàn toàn trên môi trường điện tử qua Cơ sở dữ liệu Quốc gia. 

Nhìn từ thực tiễn địa phương và sự chuyển biến về nhận thức

Thực tiễn triển khai Bộ chỉ số đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng tại các địa phương trong thời gian qua, điển hình như tại tỉnh Quảng Trị đã ghi nhận nhiều kết quả tích cực nhưng cũng bộc lộ những hạn chế cần khắc phục. Sau quá trình sắp xếp, hợp nhất đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các cơ quan, đơn vị đã từng bước nâng cao điểm số nhờ đẩy mạnh công khai, minh bạch, cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ thông tin. Tuy nhiên, kết quả đánh giá ở một số nhóm tiêu chí quan trọng như phát hiện, xử lý tham nhũng, thu hồi tài sản và chất lượng hồ sơ minh chứng vẫn chưa thật sự ổn định. 

Nguyên nhân một phần xuất phát từ việc một số cơ quan, đơn vị vẫn giữ tư duy ứng phó, chỉ tập trung tổng hợp hồ sơ vào thời điểm tự đánh giá cuối năm, thay vì hình thành đầy đủ dữ liệu minh chứng ngay trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thường xuyên. Sự ra đời của Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg buộc bộ máy hành chính các cấp phải thay đổi căn bản nhận thức: công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực không phải là hoạt động phong trào ngắn hạn mà là thước đo chất lượng quản trị và năng lực thực thi công vụ hằng ngày. 

Phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị

Để Bộ Chỉ số ban hành theo Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg vận hành hiệu quả, yêu cầu đặt ra là phải phân định rõ ràng, cụ thể trách nhiệm của từng chủ thể trong hệ thống hành chính và tư pháp. 

Đối với người đứng đầu các Bộ, ngành và UBND các địa phương, trách nhiệm trực tiếp và toàn diện trong công tác chỉ đạo, điều hành phải được đề cao. Người đứng đầu cần gắn nhiệm vụ phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực với chương trình công tác hằng năm của đơn vị, trực tiếp chỉ đạo xây dựng kế hoạch, kiểm tra tiến độ và chịu trách nhiệm cá nhân nếu để xảy ra sai phạm thuộc phạm vi quản lý. Cùng với đó, người đứng đầu phải thực hiện nghiêm túc quy định tiếp công dân định kỳ, giải quyết dứt điểm các phản ánh, tố cáo ngay từ cơ sở, đồng thời lấy kết quả thực hiện Bộ chỉ số làm căn cứ quan trọng để đánh giá, xếp loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể và cá nhân. 

Cơ quan Thanh tra với vai trò là đơn vị đầu mối, có trách nhiệm tham mưu xây dựng Danh mục hồ sơ minh chứng chuẩn hóa ngay từ đầu năm, định kỳ tổ chức rà soát giữa kỳ, "chấm thử" kết quả để kịp thời khắc phục các tiêu chí có nguy cơ mất điểm. Ở cấp tỉnh, Thanh tra tỉnh chịu trách nhiệm hướng dẫn, đôn đốc và tổng hợp báo cáo tự đánh giá bảo đảm tính chính xác, đúng thời hạn quy định trước ngày 31/01 hằng năm trên môi trường điện tử. 

Các sở, ban, ngành và UBND cấp xã có trách nhiệm triển khai đồng bộ các biện pháp phòng ngừa, từ việc thực hiện quy tắc ứng xử, kiểm soát xung đột lợi ích, chuyển đổi vị trí công tác đến việc kê khai, công khai tài sản, thu nhập theo các quy định mới nhất tại Nghị định 164/2026/NĐ-CP và Nghị định 184/2026/NĐ-CP. Song song đó, các cơ quan tiến hành tố tụng và thi hành án như Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án và Thi hành án dân sự cần phối hợp chặt chẽ với cơ quan Thanh tra trong việc trao đổi thông tin, thống kê số liệu và chủ động áp dụng các biện pháp ngăn chặn tẩu tán tài sản để nâng cao tỷ lệ thu hồi tài sản bị thất thoát. 

Hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg

Nhằm đưa Quyết định số 47/2026/QĐ-TTg vào cuộc sống và đạt hiệu quả thực chất trong giai đoạn 2026 - 2030, các Bộ, ngành, địa phương cần tập trung thực hiện đồng bộ năm nhóm giải pháp trọng tâm. 

Thứ nhất là nâng cao chất lượng nhóm tiêu chí về công tác lãnh đạo, chỉ đạo. Ngay từ đầu năm, các cơ quan cần ban hành kế hoạch triển khai chi tiết, xác định rõ mục tiêu, đơn vị chủ trì, tiến độ và sản phẩm đầu ra. Đổi mới công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật theo hướng thiết thực, ứng dụng mạnh mẽ các nền tảng truyền thông số và Cổng Thông tin điện tử, lồng ghép nội dung Bộ Chỉ số vào các buổi sinh hoạt chuyên đề của Chi bộ và cơ quan. 

Thứ hai là siết chặt việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa tham nhũng, lãng phí và tiêu cực. Các đơn vị cần tăng cường công khai, minh bạch trong hoạt động quản lý, gắn việc thực hiện Bộ chỉ số với đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số. Thực hiện nghiêm túc, đúng quy định việc kê khai, kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn; đồng thời khuyến khích khối doanh nghiệp ngoài Nhà nước xây dựng văn hóa kinh doanh liêm chính, thực hiện hóa đơn điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt. 

Thứ ba là nâng cao hiệu quả công tác phát hiện, xử lý và thu hồi tài sản. Hoạt động thanh tra, kiểm tra cần tập trung vào các lĩnh vực có nguy cơ sai phạm cao như quản lý đất đai, tài nguyên, tài chính ngân sách, đầu tư công và mua sắm công. Đẩy mạnh công tác tự kiểm tra nội bộ để kịp thời phát hiện vi phạm từ sớm. Thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành nhuần nhuyễn giữa thanh tra, điều tra, kiểm sát, tòa án và thi hành án để phong tỏa, kê biên và thu hồi triệt để tài sản tham nhũng, lãng phí. 

Thứ tư là hiện đại hóa công tác tự đánh giá và quản lý hồ sơ minh chứng. Các địa phương và Bộ, ngành cần nghiên cứu đầu tư xây dựng Cơ sở dữ liệu điện tử riêng để phục vụ việc cập nhật, theo dõi và lưu trữ tài liệu minh chứng trực tuyến ngay trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Việc chuyển đổi số công tác tự đánh giá sẽ giúp giảm thiểu thời gian tổng hợp, bảo đảm số liệu thống nhất và sẵn sàng kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu Quốc gia về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. 

Thứ năm là gắn kết quả thực hiện Bộ Chỉ số với kỷ luật, kỷ cương hành chính và công tác thi đua, khen thưởng. Kết quả đánh giá hằng năm cần được công khai và lồng ghép với việc đánh giá Chỉ số PAR Index, mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan, đơn vị và cá nhân người đứng đầu. 

Quyết định 47/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ không chỉ dừng lại ở một công cụ đo lường hành chính, mà đã trở thành thước đo quan trọng đánh giá sự uy tín, tính chuyên nghiệp và hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước. Việc triển khai nghiêm túc, bài bản Bộ Chỉ số này sẽ góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững.

CTV Đoàn Hải