Thay đổi từ nhận thức

Nâng cao hiệu quả hạ tầng thương mại là một phần trong kế hoạch cụ thể của chính quyền địa phương nhằm thực hiện Nghị quyết về chuyển đổi số đến năm 2025 và giai đoạn 2026 – 2030. Với quy mô 226 chợ trên toàn tỉnh, trong đó có 190 chợ khu vực nông thôn, việc ứng dụng công nghệ vào giao dịch mua bán trở thành yêu cầu cấp thiết. Để hoàn thành mục tiêu tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt hơn 118.000 tỷ đồng vào năm 2026, các địa phương đã chủ động đưa phương thức thanh toán không dùng tiền mặt vào đời sống sinh hoạt của bà con.

Tại chợ Ái Tử, xã Triệu Phong, mô hình “Chợ 4.0” được triển khai quyết liệt. Nơi đây có gần 170 lô quầy kinh doanh cố định. Ban Quản lý chợ phối hợp chặt chẽ với các đơn vị viễn thông, ngân hàng mở tài khoản Viettel Money và cấp mã QR miễn phí cho tiểu thương. Đến nay, chợ Ái Tử có hơn 90% hộ kinh doanh cài đặt, sử dụng thành thạo các ứng dụng thanh toán điện tử. Việc dán mã QR chuẩn giúp thông tin giao dịch bảo mật an toàn, hệ thống thông báo biến động số dư tức thời giúp người buôn bán dễ dàng đối soát tiền hàng. Ông Lê Vũ Sơn, Quản lý chợ Ái Tử cho hay: “Thực hiện mô hình chợ 4.0 trong thanh toán không dùng tiền mặt, chúng tôi đã tích cực vận động bà con tiểu thương phối hợp với các đơn vị liên quan để tạo mã QR thanh toán điện tử. Chủ trương này nhận được sự hưởng ứng cao từ cả tiểu thương và Nhân dân, giúp việc giao dịch trở nên minh bạch và hiện đại hơn”.

Ở khu vực miền núi, mô hình đóng vai trò quan trọng giúp thu hẹp khoảng cách công nghệ giữa các vùng miền. Tại chợ Khe Sanh, trong số gần 500 hộ kinh doanh cố định và vãng lai, tỉ lệ dán mã QR đạt khoảng 50%. Do đặc thù địa hình và mật độ dân cư, Ban Quản lý chợ phối hợp với các ngân hàng như Agribank, VietinBank, MB Bank tuyên truyền, hỗ trợ tiểu thương mở tài khoản. Tận dụng hệ thống loa phát thanh nội bộ, đơn vị liên tục phát các bản tin hướng dẫn để bà con hiểu rõ lợi ích của việc hạn chế dùng tiền mặt. Các nhà mạng cũng tăng cường năng lực phát sóng 4G quanh khu vực chợ để đảm bảo giao dịch luôn thông suốt.

Đối với những tiểu thương lớn tuổi hoặc đồng bào dân tộc thiểu số còn e ngại công nghệ, Ban Quản lý các chợ thành lập những tổ công tác trực tiếp đến từng lô quầy. Các thành viên tận tình hướng dẫn bà con mở ứng dụng, kiểm tra tin nhắn và in sẵn bảng mã QR khổ lớn dán cố định tại vị trí dễ quan sát.

Khách hàng thực hiện thao tác quét mã QR chuyển tiền khi mua sắm hàng bách hóa tại chợ Khe Sanh

Hiệu quả phương thức giao dịch mới

Chuyển đổi sang phương thức thanh toán không dùng tiền mặt mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt, hỗ trợ tiểu thương quản lý tài chính khoa học hơn. Người bán giảm thiểu rủi ro nhận phải tiền giả hoặc nhầm lẫn trong quá trình trả lại tiền lẻ cho khách.

Chị Lê Thị Bê, tiểu thương kinh doanh mặt hàng thực phẩm tại chợ Ái Tử cho biết: “Tôi buôn bán tại đây hơn 10 năm. Từ năm 2024, được Ban Quản lý chợ tuyên truyền và hỗ trợ dán mã QR, việc mua bán trở nên thuận tiện hơn rất nhiều. Khách hàng chỉ cần vài giây quét mã là hoàn tất trả tiền, tôi không còn mất thời gian tìm tiền lẻ trả lại như trước”. Còn tại chợ miền núi Khe Sanh, chị Trương Thị Hiền, tiểu thương bán hàng bách hóa tổng hợp chia sẻ: “Đặt bảng mã QR tại quầy giúp khách đến mua hàng thanh toán nhanh gọn. Tiền chuyển trực tiếp vào tài khoản ngân hàng giúp tôi giữ tài sản an toàn, tránh nguy cơ rơi rớt hay nhầm lẫn trong quá trình kiểm đếm, bốc xếp hàng hóa”.

Bên cạnh sự chủ động của người bán, người tiêu dùng miền núi cũng dần quen thuộc với hình thức tiêu dùng thông minh. Chỉ với chiếc điện thoại di động có kết nối mạng, người dân thoải mái đi chợ mua sắm thực phẩm, hàng hóa thiết yếu mà không cần mang theo tiền mặt. Chị Lê Thị Đông ở thôn Quyết Tâm, xã Khe Sanh vui vẻ nói: “Tôi thường xuyên đi chợ Khe Sanh mua sắm cho gia đình. Mua mặt hàng nào cũng có sẵn mã QR để quét, vừa nhanh vừa tiện, không lo mất mát tiền mặt khi chen chúc mua bán”.

Mặc dù đạt nhiều kết quả khả quan, quá trình vận hành thực tế tại các chợ vẫn phát sinh một số vướng mắc nhỏ. Tiểu thương phản ánh đôi lúc hệ thống mạng bị nghẽn cục bộ hoặc ứng dụng báo số dư chậm từ 2 - 3 phút vào các giờ cao điểm. Bên cạnh đó, một số tiểu thương lớn tuổi chỉ sử dụng điện thoại phổ thông nên chưa thể cài đặt ứng dụng ngân hàng. Để chủ động xử lý, các hộ kinh doanh chọn giải pháp lưu lại ảnh chụp màn hình giao dịch của khách hàng làm căn cứ đối chiếu.

Để mô hình “Chợ 4.0” lan tỏa sâu rộng, các địa phương trên địa bàn tỉnh đang tích cực triển khai nhiều giải pháp. Ban Quản lý chợ Ái Tử đưa chỉ tiêu áp dụng thanh toán số vào tiêu chí bình xét hộ kinh doanh văn minh hằng năm, đồng thời kiến nghị đầu tư hệ thống wifi miễn phí phủ sóng toàn bộ không gian chợ. Tại Ban Quản lý chợ Khe Sanh tiếp tục phối hợp với các nhà mạng viễn thông nghiên cứu tung ra những gói cước dữ liệu di động ưu đãi riêng cho khu vực kinh doanh. Việc này giúp duy trì kết nối mạng mượt mà, liên tục, phục vụ hoạt động buôn bán hằng ngày diễn ra thuận lợi.

Chuyển biến tích cực tại các chợ truyền thống khẳng định khả năng chủ động tiếp cận công nghệ mới của người dân Quảng Trị. Nhân rộng cách làm này giúp tạo dựng môi trường kinh doanh văn minh, kích cầu tiêu dùng và thúc đẩy lưu thông hàng hóa. Đây chính là nền tảng vững chắc góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương trong giai đoạn mới.

        CTV  Kô Kăn Sương