Nâng tầm giá trị sản phẩm

Trang phục ban đầu của người Vân Kiều và Pa Kô nhiều đời trước như: áo, váy (phụ nữ), khố (đối với nam giới) rất đơn giản, được làm bằng vỏ cây rừng dùng che chắn cơ thể. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, khi tiếp xúc với thế giới văn minh hơn, người Vân Kiều và Pa Kô ở Quảng Trị dần mày mò, nghiên cứu, học hỏi và tự dệt được vải thủ công. Họ thiết kế nên những bộ trang phục truyền thống khi khoác lên người ai cũng tự hào vì toát lên được bản sắc và linh hồn dân tộc mình.

Những năm gần đây, bên cạnh duy trì tốt nghề dệt truyền thống, Tổ dệt thổ cẩm A Bung, xã La Lay luôn tìm cách làm mới mẫu mã sản phẩm đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Đặc biệt, tổ dệt nhận đặt may trang phục với nhiều kiểu dáng khác nhau vừa đảm bảo thẩm mĩ vừa toát lên được bản sắc văn hoá. Để có những bộ trang phục truyền thống đẹp, thời trang phục vụ khách, các thành viên của tổ dệt tích cực tìm hiểu mẫu mã trên internet, cử người đi thăm quan, học hỏi kinh nghiệm của các mô hình dệt may thổ cẩm ở nhiều địa phương khác. Bên cạnh đó, các chị tích cực tham gia lớp tập huấn về dệt, cắt may trang phục truyền thống của các chương trình, dự án hỗ trợ. Nhờ nắm bắt thị trường nên những sản phẩm cách tân đẹp mắt bán nhanh và số lượng nhiều hơn đối với những bộ trang phục may đơn giản, thu nhập của chị em cao hơn trước. “Hiện nay bên cạnh những sản phẩm dệt vải thủ công chất liệu thô, dày, tổ dệt được Dự án Plan hỗ trợ khung dệt hiện đại hơn, nguyên liệu dệt mới bằng chất cotton mềm, mát giúp các chị dệt nhanh hơn, khi cắt may dễ phối được nhiều mẫu áo, váy. Đây cũng là điều kiện để khách hàng lựa chọn cho mình sản phẩm ưng ý và đặt may nhiều hơn trước đây”, chị Hồ Thị Nghim phụ trách Tổ dệt thổ cẩm A Bung cho hay.

Học sinh người Vân Kiều, Pa Kô trong trang phục truyền thống

Là một trong số ít nghệ nhân dệt vải hiện nay của người Vân Kiều phía Nam Quảng Trị, anh Hồ Văn Hồi, thôn 6, xã Khe Sanh rất quan tâm tạo ra những bộ trang phục truyền thống thẩm mĩ nên khách hàng luôn hài lòng với  sản phẩm đặt anh dệt, may. Anh Hồi chia sẻ: “Trước đây, trang phục truyền thống bằng thổ cẩm của người Vân Kiều rất đơn giản, ví dụ như váy của phụ nữ chỉ may tròn, rộng và khi mang tự vấn vào sát người; áo tà trước mặt ngắn hơn tà sau lưng. Để tiện cho chị em, tôi may cách tân váy áo bằng cách đo trực tiếp trước khi cắt may. Nhờ vậy, bộ váy áo đó sẽ vừa vặn, không chật cũng không rộng, tạo cho dáng người mang gọn gàng, đẹp hơn. Bên cạnh đó, tôi tư vấn cho họ nên may những mẫu nào đẹp, phù hợp từng lứa tuổi, sử dụng tùy hoàn cảnh nhưng không bị đồng hóa thời trang với những dân tộc khác. Khi trang phục truyền thống được thiết kế đẹp hơn thì sản phẩm giá trị hơn. Và dĩ nhiên, chúng tôi có lượng khách hàng lớn hơn, thu nhập cũng cao hơn trước”.

Đặt bảo tồn văn hóa lên đầu

Với tâm huyết giữ gìn, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc trong trang phục truyền thống, hiện nay các sản phẩm của Tổ dệt thổ cẩm A Bung nói riêng và của các nghệ nhân người Vân Kiều, Pa Kô nói chung khá phong phú, đa dạng mẫu mã, sản phẩm thiết kế phù hợp sử dụng phù hợp với tất cả đối tượng trong môi trường lao động sản xuất, công sở, đi học hay các dịp lễ hội, tết truyền thống, cưới, hỏi, đi chơi. Đặc biệt, đối với trang phục truyền thống của phụ nữ sẽ được quan tâm cách tân nhiều hơn. Đi kèm với áo, váy, áo dài truyền thống, khách hàng có thể chọn thêm phụ kiện như: khăn quấn đầu, khăn choàng cổ, túi xách được may trên nền vải thổ cẩm có hoạ tiết kỳ công, kiểu dáng bắt mắt.

Trang phục truyền thống của nam giới Vân Kiều

Là một biên tập viên phát thanh tiếng dân tộc công tác tại Báo và phát thanh truyền hình Quảng Trị, chị Hồ Thị Thới rất chú trọng đến trang phục truyền thống. Tiêu chí để chị chọn trang phục trong mỗi lần lên hình hoặc dự các sự kiện lễ hội trước hết phải đúng, sau đó là phải đẹp. “Trang phục truyền thống Vân Kiều xưa đều được may thủ công nên sẽ có những hạn chế nhất định về kiểu dáng, ví dụ như áo may thủ công phần cổ áo thường rất chật, hoặc có những cái không được chiết eo, phần hoa văn trang trí cũng khá đơn điệu không mấy bắt mắt...nên mình sẽ lựa chọn những chiếc áo được may cách tân để lên hình. Chiếc áo sẽ được may đo vừa vặn, mặc lên vừa thoải mái, vừa đẹp mà vẫn đảm bảo đúng với bản sắc dân tộc. Theo mình, khi cách tân trang phục truyền thống người may lẫn người sử dụng phải hiểu biết rõ về giá trị văn hoá của trang phục, chỉ nên cách tân kiểu dáng và màu sắc, còn hoa văn thì nhất định phải đúng không được sai. Bởi vì hoa văn trên trang phục của mỗi dân tộc đều mang một ý nghĩa khác nhau, nó mang tính biểu tượng, đặc trưng để phân biệt với dân tộc khác”, chị Thới bày tỏ.

Cô giáo Hồ Thị Tư, Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Hướng Hóa, là người mang trong mình 2 dòng máu Vân Kiều và Pa Kô. Cô thường mặc trang phục truyền thống vào các dịp tham gia lễ hội quan trọng của ngành, đơn vị, quê hương. Để phù hợp với công việc, sự kiện và thời tiết khí hậu, cô đặt may một số bộ trang phục cách điệu trên cơ sở phối giữa chất liệu vải thổ cẩm truyền thống và vải dệt công nghiệp hiện đại, thiết kế kiểu dáng vừa truyền thống, pha chút hiện đại để mình dễ mặc, dễ di chuyển và cơ động, linh hoạt trong mọi công việc. “Tôi thường chọn mặc đúng váy áo truyền thống hoặc áo dài được may từ chất liệu thổ cẩm truyền thống của dân tộc. Mỗi lần được khoác lên mình trang phục truyền thống dân tộc, tôi cảm thấy rất hãnh diện và đầy tự hào về bản sắc văn hoá truyền thống dân tộc mình. Tôi cảm nhận được sự tôn trọng và yêu thích của mọi người khi nhìn thấy tôi trong trang phục truyền thống của dân tộc Vân Kiều hoặc Pa Kô. Theo tôi, mọi thứ đều có thể cách tân để phù hợp với thời thế, chức năng và yêu cầu của công việc và cuộc sống. Tuy nhiên đối với văn hóa truyền thống dân tộc thì chúng ta phải bảo tồn, giữ gìn và phát huy”, cô Tư vui vẻ nói.

Phụ nữ Pa Kô dệt vải truyền thống

Trang phục truyền thống của người Vân Kiều và Pa Kô rất đặc sắc và đa dạng, phản ánh cuộc sống gần gũi giữa con người với thiên nhiên; là biểu tượng đặc trưng của văn hoá vật chất, tinh thần của mỗi tộc người. Vì vậy, những người tâm huyết với nghề dệt, may trang phục truyền thống Vân Kiều và Pa Kô luôn góp sức tạo nên những bộ trang phục truyền thống thẩm mĩ, sáng tạo cách tân nhưng phải giữ được bản sắc vốn có. Đó là cách mà họ thể hiện tình yêu đối với văn hóa dân tộc. “Chúng tôi luôn khuyến khích chị em sáng tạo, tìm kiếm mẫu mã đẹp, mới mẻ để may hoặc nhận đơn có sẵn mẫu theo yêu cầu của khách. Sau đó, tổ dệt họp đưa ra ý kiến, cùng nhau trao đổi, lựa chọn để thống nhất mẫu mã phù hợp. Quá trình thực hiện sản phẩm, chúng tôi dựa trên quan điểm “hòa nhập chứ không hòa tan”, tôn trọng giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc”, chị Nghim khẳng định.

CTV Kô Kăn Sương