Gieo mầm trên vùng đất khó

Sau chiến tranh, những hệ lụy kéo dài khiến đời sống người dân Quảng Trị gặp vô vàn khó khăn. Tỷ lệ hộ nghèo có thời điểm lên tới hơn 21%; trên 70% dân cư sống dựa vào nông nghiệp nhưng sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết, đầu ra bấp bênh.

Đoàn khảo sát của dự án thăm và làm việc tại Nhà máy Orion vào tháng 6/2023

Giữa bối cảnh đó, Dự án “Cải thiện thu nhập bền vững và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vì cộng đồng nông thôn hòa bình tỉnh Quảng Trị (KOICA-QB-21)” đã lựa chọn một hướng đi táo bạo: phát triển cây khoai tây theo mô hình liên kết chuỗi giá trị.

Vì sao lại là khoai tây?

Bởi đây là loại cây có thể tận dụng vụ đông trên diện tích đất bỏ hoang, chi phí đầu vào không quá cao, phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương. Đặc biệt, nhu cầu thị trường rất lớn khi mỗi năm Công ty TTHH Thực phẩm Orion Vina (Orion Vina) cần tới khoảng 45.000 tấn khoai tây chế biến, trong khi nguồn cung trong nước mới đáp ứng chưa đến một nửa. Bài toán đầu ra - vốn là “nút thắt” của nông nghiệp - vì thế đã có lời giải.

Các hộ nông dân thăm Nhà máy Orion

Các hộ nông dân thăm Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp vào tháng 11/2024

Các hộ nông dân thăm Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp vào tháng 11/2025

Dự án được triển khai với sự phối hợp của Global Agro Network, Học viện Nông nghiệp Việt Nam và các đối tác chuyên môn. Không chỉ hỗ trợ giống, phân tích thổ nhưỡng, tối ưu lịch thời vụ, các chuyên gia còn trực tiếp “cầm tay chỉ việc” trên đồng ruộng, hướng dẫn nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn GAP, HACCP, từng bước tiếp cận nền nông nghiệp công nghiệp hóa.

Vượt thách thức để khẳng định hiệu quả

Chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang cung ứng cho doanh nghiệp chế biến lớn không phải là con đường bằng phẳng. Thời tiết khắc nghiệt, mưa lớn kéo dài; dịch bệnh như sương mai, héo xanh vi khuẩn cùng yêu cầu khắt khe về chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm… đặt ra không ít trở ngại. Nhưng bằng sự kiên trì và đồng hành sát sao của các chuyên gia, mô hình thí điểm cuối năm 2023 đã mang lại kết quả vượt mong đợi.

Tiến hành lễ ký kết hợp đồng vào tháng 8/2025

Các chuyên gia IBAT tập huấn trên đồng ruộng cho các hộ nông dân

Cụ thể, vụ mùa 2024 - 2025, trên diện tích 1,5 ha, sản lượng đạt hơn 25,5 tấn, năng suất bình quân gần 17 tấn/ha. Lợi nhuận ròng đạt hơn 46 triệu đồng/ha chỉ trong 3 tháng - cao gấp 3 - 5 lần so với các cây trồng phổ biến như ngô, sắn. Và từ 0,1 ha ban đầu, diện tích trồng khoai tây đã mở rộng lên khoảng 15 ha vào năm 2026. Những cánh đồng xanh mướt ở các xã Nam Trạch, Hoàn Lão, Phong Nha, Hòa Trạch… đang dần hình thành vùng nguyên liệu tập trung, bài bản.

Chuẩn bị đất và triển khai trồng khoai tây ở xã Nam Trạch, tỉnh Quảng Trị

Ruộng khoai tây phát triển tốt sau 3 tháng trồng

Không chỉ tăng về diện tích, năng lực chuyên môn cũng được nâng cao rõ rệt. Thông qua hợp tác với Viện Sinh học và Công nghệ Nông nghiệp (IBAT), quy trình kỹ thuật, quản lý sản xuất, thu hoạch và tiêu thụ được chuẩn hóa, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài.

Xây dựng chuỗi giá trị lấy nông dân làm trung tâm

Điểm cốt lõi của dự án không chỉ nằm ở cây khoai tây mà ở cách tiếp cận phát triển bền vững. Với việc Hợp tác xã Nông nghiệp An Nông giữ vai trò cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp và đơn vị kỹ thuật, các hộ dân không còn sản xuất manh mún mà tham gia theo quy trình thống nhất, có hợp đồng bao tiêu, có kiểm soát chất lượng.

Thu hoạch khoai tây

Theo đó, nông dân được tập huấn, tham gia vào cung ứng vật tư, sơ chế sau thu hoạch, từng bước tiếp cận tư duy sản xuất hàng hóa. Một phần doanh thu được trích lập vào quỹ hạt giống, tạo cơ chế tự chủ và tái đầu tư. Từ “đối tượng thụ hưởng hỗ trợ”, người dân đang chuyển mình trở thành chủ thể của quá trình phát triển chính là minh chứng giá trị bền vững nhất mà dự án mang lại.

Từ ký ức chiến tranh đến biểu tượng của hy vọng

Mô hình này kế thừa kinh nghiệm từ các dự án ODA nông nghiệp thành công của Hàn Quốc trước đây, từng hỗ trợ phát triển hệ thống sản xuất khoai tây giống cho nhiều tỉnh phía Bắc, mang lại lợi ích cho hàng chục nghìn hộ dân.

Lãnh đạo UBND tỉnh Quảng Trị thăm ruộng khoai tây vào tháng 01/2026

Ngày nay, trong bối cảnh nhu cầu khoai tây chế biến trong nước tăng mạnh, cơ hội cho Quảng Trị càng rộng mở. Khi doanh nghiệp còn thiếu nguồn cung nội địa, việc hình thành vùng sản xuất chất lượng cao không chỉ giải quyết sinh kế mà còn góp phần tái cấu trúc ngành nông nghiệp địa phương theo hướng hiện đại, hội nhập.

Vận chuyển khoai tây sau thu hoạch đến Nhà máy Orion Vina

Các sản phẩm snack làm từ khoai tây của Orion Vina

Trên những thửa ruộng từng in dấu bom đạn, những luống khoai tây xanh tốt đang vươn mình mạnh mẽ. Đó không chỉ là câu chuyện về một loại cây trồng mới mà còn là câu chuyện về niềm tin, về ý chí vươn lên và khát vọng đổi thay.

Từ vùng đất từng được nhắc đến với mất mát và đau thương, hôm nay, Quảng Trị đang được biết đến như một điểm sáng của mô hình liên kết nông nghiệp bền vững. Và trong ánh mắt của những người nông dân, “giấc mơ thành hiện thực” không còn là lời hứa xa vời mà đã hiện hữu qua từng mùa thu hoạch - vững vàng, xanh tươi như chính những củ khoai tây lớn lên từ vùng đất kiên cường này.

Văn phòng tư vấn quản lý Dự án PMC